W diagnostyce oraz planowaniu leczenia czerniaka stosuje się kilka systemów klasyfikacji. Najczęściej używany jest podział uwzględniający cechy kliniczne i histopatologiczne nowotworu. Wyróżniamy cztery podstawowe oraz dwa rzadsze podtypy czerniaka.
Czerniak szerzący się powierzchownie (SSM – superficial spreading melanoma)
Najczęstsza postać czerniaka (około 50–60% przypadków). Zazwyczaj lokalizuje się na tułowiu i kończynach dolnych.
W początkowej fazie rozwija się horyzontalnie (w obrębie naskórka), a dopiero później przechodzi w fazę wzrostu wertykalnego (wgłąb skóry).
Czerniak guzkowy (NMM – nodular melanoma)
Stanowi około 10–15% przypadków. Najczęściej pojawia się na skórze wcześniej niezmienionej, zwykle na tułowiu, szyi lub głowie.
Charakteryzuje się dominującym wzrostem wertykalnym od początku rozwoju, dlatego bywa postacią o gorszym rokowaniu.
Czerniak wywodzący się z plamy soczewicowatej (LMM – lentigo maligna melanoma)
Nowotwór o powolnym przebiegu, występujący głównie u osób starszych. Najczęściej lokalizuje się w miejscach przewlekle eksponowanych na słońce, szczególnie na twarzy.
Stanowi około 5–15% przypadków czerniaka.
Czerniak akralny (ALM – acral lentiginous melanoma)
Występuje na:
-
powierzchniach dłoniowych rąk
-
podeszwach stóp
-
pod paznokciami
-
błonach śluzowych.
-
Zwykle nie jest związany z ekspozycją na promieniowanie UV. U osób rasy białej stanowi 1–10% przypadków, natomiast u osób o ciemniejszej karnacji odsetek ten jest znacznie wyższy.
Czerniak bezbarwnikowy (amelanocytarny)
Rzadka postać kliniczna. Zmiany mają zwykle postać czerwonych guzków, często z tendencją do owrzodzeń.
Brak melaniny wiąże się z niskim stopniem zróżnicowania komórek nowotworowych i gorszym rokowaniem. Zmianę należy różnicować m. in. z rakiem podstawnokomórkowym, kolczystokomórkowym czy ziarniniakiem naczyniowym.
Czerniak desmoplastyczny i neurotropowy
Rzadkie odmiany, najczęściej występujące u osób starszych. Lokalizują się zwykle na skórze głowy, szyi i ramion.
Często nie zawierają widocznego barwnika i wykazują tendencję do nawrotów miejscowych. W leczeniu chirurgicznym zaleca się szerokie marginesy wycięcia.
Podział molekularny – znaczenie mutacji
Coraz większe znaczenie ma również klasyfikacja czerniaka oparta na ekspozycji na promieniowanie UV oraz obecności określonych mutacji genetycznych. Ma ona istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne.
Wyróżnia się trzy główne grupy:
Czerniaki bez przewlekłego uszkodzenia słonecznego (non-CSD)
Często występują mutacje genu BRAF, natomiast rzadko obserwuje się mutacje genu c-KIT.
Czerniaki powstałe na skórze przewlekle uszkodzonej przez słońce (CSD)
Rzadziej występuje mutacja BRAF, natomiast w około 20% przypadków stwierdza się mutację genu c-KIT.
Czerniaki akralne
W około 40% przypadków obserwuje się zmiany w genie c-KIT (np. amplifikacje) oraz mutacje genu CCND1.
Zrozumienie podtypu czerniaka ma kluczowe znaczenie dla wyboru optymalnej strategii leczenia oraz oceny rokowania. Wczesna diagnostyka dermatoskopowa i odpowiednia kwalifikacja histopatologiczna pozwalają na szybkie wdrożenie właściwej terapii.
Zapraszamy do Old Town Clinic na specjalistyczną ocenę znamion i profesjonalną diagnostykę zmian barwnikowych.
Informacja medyczna
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej ani diagnostyki histopatologicznej.